BUMİN KAĞAN KİMDİR?
Bumin Kağan Töles ve Göktürk kabilelerini tek bayrak altında toplamıştır. Juan-Juan (Cücenler) devletine karşı savaşa girmiştir. Ancak bu devletin hakimiyetinden hemen kurtularak Çin ile sıkı ilişkiler kurmuştur. Babası Nadulu Türk aşiret beylerindendi.
Çin prensesi ile evlenen Bumin Kağan, Çin’in iç karışıklıklarından yararlanarak hiç vakit kaybetmeden Türk imparatorluğu kurdu. Devletin kurulmasından sonra da yaşamını yitirdi. Devletin başkenti Orhon kıyılarında, Ötüken Dağı eteklerindeydi. Kardeşi İstemi Yabgu, devletin kuruluşunda büyük ölçüde katkıda bulunmuştur.
BUMİN KAĞAN HANGİ DEVLETİ KURDU?
Bumin Kağan Göktürk imparatorluğu kurucusudur. Doğum tarihi net olarak bilinmemekle birlikte kurmuş olduğu Kök Türk Kağanlığı her açıdan modern bir devlettir. Bu bakımdan daha sonra kurulan devletlerin esasını meydana getirmiştir.
Çin kaynaklarından T’u-men (Tümen ya da Tuman) (On bin başı) şeklinde çevrilen Bumin Kağan’ın hakimiyeti altındaki boylar demircilik ile uğraşıyordu. Hal böyle olunca da Türkleri, Asyan’nın en iyi silah yapan milleti yapmıştı. Türkler silahlarını çelikten yapıyor ve ürettikleri silahları Cücenlere ( Juan Juan) satıyorlardı. Batı Vey Devleti’de kullanışlı ve oldukça dayanıklı silahlar üreten Türklerden silah almak adına (546) Bumin Kağan’a elçi gönderdi. Bu şekilde Batı Vey Devleti ile de diplomatik ve ticari ilişkiler başladı.
Göktürk devleti, ilk Türk imparatorluğu olan Hun devletinden en az 7 yüzyıl sonra aynı topraklarda kurulmuştur fakat “Türk” adını taşıyan ilk devlet Bumin Kağan’ın kurduğu devlettir. Bu nedenle de Bumin Kağan Türk tarihinde oldukça önemli hükümdarlar arasında üst sıradadır.
BUMİN KAĞAN’IN HAYATI
Bumin Kağan, 540’da kabilenin yönetimini eline alarak Aşina kabilesinin başı yani Han’ı olmuştur. Bölgede ikiye ayrılan Topa İmparatorluğunun doğu ve batı kolları arasında mücadele ve Juan-Juan iktidarından çekinen Batı Topa İmparatorluğu Bumin Kağan ile sıkı ilişkiler kurmaya çalışmıştır. Bumin Kağan’ın liderliğindeki Kök Türkler, Juan-Juan ülkesine hücuma başlamış ve orduyu mağlubiyete uğrattıktan sonra, Anageuy üzüntüsünden dolayı canına kıymış oğlu da Çin’e kaçmak zorunda kalmıştır.
Juan-Juan halkının bir kısmı Kuzey Ch’i devletinin himayesine sığınmış ve bu noktadan sonra Bumin Kağan İllig Kağan unvanını almıştır. Bumin Kağan Prenses Chang’le ile evlilik yapmış ve Batı Vey hanedanı ile akrabalık kurmuştur. Huai-Huang’ın kuzeyinde 552 yılında Cücenlerle ani ve ağır bir darbe girişiminde bulunarak bu devleti ortadan kaldırmıştır. Ardından Ötüken merkezli Göktürk Kağanlığını kurdu. Devletin batı kanadını kardeşi İstemi Yabgu’ya vererek İssik’in ölümünden sonra yerine kardeşi olan Mukan Kağan geçmiştir.
Moğolistan’da Orhun nehri yakınlarında bulunan Kül Tigin Yazıtlarının doğu yüzünde; “Üstte mavi gök, altta yağız yer kılındıkta, ikisi arasında insanoğlu kılınmış. İnsanoğlunun üzerine ecdadım Bumin Kağan, İstemi Kağan oturmuş. Oturarak Türk milletinin ilini töreni tutuvermiş, düzenleyi vermiş. Her tâbi kılmış. Başlıya baş eğdirmiş. Dizliye diz çöktürmüş. Doğuda Kadırkan ormanına kadar, batıda Demir Kapı’ya kadar kondurmuş. İkisi arasında pek teşkilatsız Göktürk öylece oturuyormuş” şeklinde Bumin Kağan’ın bahsi geçmiştir.
Kaynakça: https://www.sabah.com.tr
