Osmanlı hanedanında yaşanan kardeş katlini anlayabilmek adına öncelikli olarak İslam-Osmanlı hukuku ve siyaset geleneğinin iyi bilinmesi gerekmektedir. Çünkü bu olayın çok önemli tarihi, siyasi ve hukuki nedenleri bulunmaktadır. Özellikle iktidarın hanedan üyelerinin ortak malı olduğu Eski Türk siyasi geleneğinde, hükümdar öldüğünde yurt toprakları oğullara paylaştırılırdı. Bu gelenek ise tarih boyunca olumsuz sonuçlar doğurmuş ve ülkelerin parçalanmasına neden olmuştur.
Osmanlı Devleti’nde XVII. yüzyıla kadar kesin bir veraset sistemi bulunmamaktaydı. Bu nedenle bazı şehzadeler düşman devletlerin de desteğini alarak ayaklanmış, bu ayaklanmalar sonucunda ülke perişan olmuş, pek çok insan ise hayatını kaybetmiştir. Osmanlılar yaşanan bu durumlardan ders alarak devlet-i aliyye uğruna aile mensuplarını feda etmekten başka bir yol bulamamış ve Osmanlı’da kardeş katli gündeme gelmiştir.
Kardeş Katli ve Fatih Kanunnamesi
Fatih Sultan Mehmed meşhur kanunnamesine “Ve her kimesneye evladımdan saltanat müyesser ola, karındaşların nizam-ı alem içün katl etmek münasiptir. Ekser ulema dahi tecviz itmiştir. Anında amil olalar.” şeklinde bir hüküm koymuş ve kardeş katli yasallaşmıştır. Bunun yanında kanunnamede kardeş katli için lazımdır ya da vaciptir dememiş, sadece izin vermiştir.
Osmanlı’da Kardeşlerini Öldürten Padişahlar
I. Murad Hüdavendigar (1359 – 1389)
Nilüfer Hatun’dan olan Şehzade Murad, ahilerin desteğini de alması nedeniyle tahtın en güçlü adayıydı. Bu durumu kabullenmek istemeyen kardeşleri şehzade İbrahim ve Halil, I. Murad’a karşı isyan başlatmışlardır. I. Murad ise bu isyanı bastırmış ve 1360 yılında kardeşlerini öldürtmüştür. I. Murad daha sonra tahtına göz diktiği için, Bursa sancağına gönderdiği oğlu Savcı Bey’i de idam ettirmiştir.
I. Bayezid (Yıldırım Bayezid) (1389 – 1402)
I. Murad Kosova Meydan Muharebesi esnasında suikaste uğrayıp şehit düştüğünde, Osmanlı ordusunun sağ kanadında Sırplara karşı savaşan I. Bayezid babasının vefatıyla ilgili bilgilendirildi ve kendisine biat edildi. I. Bayezid biat töreninin ardından düşmana karşı savaşan kardeşi Yakub Çelebi’yi çadırına çağırarak boğdurdu.
Fetret Dönemi 1402– 1413)
I. Bayezid’in Timur’a karşı savaştığı Ankara Muharebesini kaybetmesiyle oğulları dağılmış, bunun neticesinde Osmanlı’da Fetret Devri başlamıştır. Oğlu Süleyman Çelebi padişahlığını ilan etse de, kardeşi Musa Çelebi’nin askerleri tarafından öldürülmüştür. Musa Çelebi Osmanlı’nın başında olduğu 3 yıl 6 ayın ardından, kardeşi Mehmet Çelebi ile karşı karşıya geldiği savaşı kaybetti. Tahta çıkan Çelebi Mehmet, Musa Çelebi’yi idam ettirdi.
II. Murad (1421 – 1451)
II. Murad, amcası Mustafa Çelebi’yi bastırmak için onu idam ettirmiştir. Her ne kadar kardeş katline karşı çıksa da, Bizanslılardan aldığı destekle Osmanlı’nın başına geçmeyi hayal eden kardeşi Mustafa ve sonrasında diğer kardeşleri Yusuf ve Mahmut’u öldürtmüştür.
Fatih Sultan Mehmed (1451 – 1481)
İstanbul’u fethederek dünya tarihini değiştiren Fatih, hâkimiyetini güçlendirmek ve devleti olası tehlikelerden korumak maksadıyla 1451 yılında 6 aylık kardeşi Şehzade Ahmed’i Edirne’deki sarayında boğdurtarak öldürtmüştür.
Fatih Sultan Mehmed Fatih Kanunamesi ile kardeş katlini yasallaştıran ve birtakım şartlara bağlı kılan padişah olarak tarihe geçmiştir.
Yavuz Sultan Selim (1512 – 1520)
Osmanlı’da kardeş katli denilince ilk akla gelen padişahlardan birisi de Yavuz Sultan Selim’dir. Fatih Kanunnamesini kullanarak yedi yeğenini öldürtmüştür. Ancak bununla da kalmayıp 1513 senesinde kardeşi Şehzade Korkut’u boğdurtarak öldürtmüştür.
I. Süleyman (Kanuni Sultan Süleyman) (1520 – 1566)
Kanuni Sultan Süleyman, oğlu Şehzade Mustafa’yı İran Şahı Tahmasp’a yazdığı iddia edilen mektupların ortaya çıkması sonucu, Şeyhülilslam Ebusuud’dan aldığı “katli vaciptir” fetvası üzerine 1553 yılında çadırında boğdurtmuştur.
II. Selim (Sarı Selim) (1566 – 1574)
Tahtın varisinin kendisi olduğunu savunan Şehzadeler Selim ve Bayezid, 1559 yılında Konya önlerinde karşı karşıya geldiler. Yenilen ve topladığı ordusu dağılan Bayezid, kendisini babası Kanuni Sultan Süleyman’a teslim etmeyeceğinin sözünü alarak İran Şahı Tahmasp’a sığındı. Fakat Tahmasp, Kars Kalesi ve 1 milyon 200 bin altın karşılığında babasının gönderdiği elçilere teslim etti. Elçiler, teslim aldıkları Bayezid ve oğullarını 25 Eylül 1561 tarihinde boğarak öldürdüler.
III. Murad (1574 – 1595)
III. Murad Osmanlı hükümdarı olduğu gün 6 kardeşini boğdurttu. toplam 130 cariyesi olan III. Murad’ın 112 çocuğu oldu. Kendisine dokunulmayan kadınlar: Safiye Sultan, Mihriban, Nazperver, Şahhüban ve Fahriye dışında kalan bütün cariyeler, doğum yaptıklarında çocukları ile birlikte öldürülüyorlardı.
III. Mehmed (1595 – 1603)
III. Mehmed bir defada en fazla hanedan mensubunu katleden padişah olarak kayıtlara geçmiştir. İktidarını korumak adına tahta çıktığı gece dördü yetişkin, kalanları küçük yaştaki 19 kardeşini boğdurtmuştur.
Genç Osman (1618 – 1622)
Osmanlı tarihinde en genç ölen padişah olarak bilinen Genç Osman, Lehistan seferine çıkmadan önce fitne çıkarması gerekçesiyle kardeşi İbrahim’i öldürtmüştür.
Tarihçilerin Yorumu
Yazımızı, konuyla ilgili olarak usta tarihçi İlber Ortaylı’nın sözleriyle noktalayalım: “Osmanlı tarih yazıcılığına musallat olan bazı ön yargıları değiştirmek zorundasınız. Kardeş katli hükümdarların keyfine ve karakterine bağlı bir olay değildir. Yapılması gereken bir müesesedir.
Kaynakça : https://www.turktoyu.com
